Trekking w Gruzji. Z Tuszetii do Chewsuretii: wyprawa przez dziki Kaukaz (Droga do Omalo, dzień 1)
Są takie miejsca w Gruzji, do których chce się wracać. I to niekoniecznie po to, żeby ponownie napić się wina, zjeść chinkali, poprawić chaczapuri albo innym lobiani. Tuszetia i Chewsuretia to zupełnie inna bajka. Dzika, górska, trochę tajemnicza i wciąż daleka od turystycznego zgiełku. Miejsce, gdzie zamiast hoteli all inclusive mamy kamienne wioski, zamiast zatłoczonych deptaków górskie ścieżki, a zamiast budzika – słońce wychodzące zza szczytów Wielkiego Kaukazu
/
Łukasz Cieśla
11 min.
Gdybyśmy mieli powiedzieć, jak powinien wyglądać świetny trekking w Gruzji, powiedzieliśmy, że Tuszetia i Chewsuretia spełnia wszystkie kryteria. Przed nami jedna z najpiękniejszych tras górskich w tym kraju – tygodniowa wędrówka z Omalo w Tuszetii do Juty w Chewsuretii. Będą tutaj wysokie przełęcze, zielone doliny, kamienne wieże, górskie potoki, noclegi w namiotach i widoki, które zostają w głowie na długo.
Ale spokojnie. Zanim zaczniemy maszerować, musimy jeszcze dostać się do Omalo. A to, jak się zaraz przekonacie, wcale nie jest takie oczywiste.
Trekking Tuszetia – Chewsuretia. Droga do Omalo
Od razu uprzedzamy: nie będzie to typowa wycieczka do Gruzji. Nie zamierzamy codziennie przesiadać się z busa do restauracji, a potem z restauracji do hotelu. Tym razem zakładamy plecaki (lekkie!) i ruszamy w góry.
Trekking z Tuszetii do Chewsuretii to propozycja dla tych, którzy lubią się trochę zmęczyć, nie boją się długich wędrówek i wiedzą, że najlepsze rzeczy często zaczynają się tam, gdzie kończy się asfalt.
Przyda się dobra kondycja i górskie obycie. Nie trzeba być himalaistą ani biegać maratonów, ale kilka kilometrów po płaskim chodniku przed wyjazdem może nie wystarczyć 😉 Czekają nas spore podejścia, zejścia, wysokie przełęcze i przekraczanie górskich potoków. Będą też noclegi w namiotach, wieczory pod gwiazdami i w trakcie trekkingu ze dwa dni bez zasięgu. Tak, telefon też może odpocząć!
Technicznie nie jest to wspinaczka ani ekstremalna wyprawa alpinistyczna. To wymagający trekking górski, podczas którego najważniejsze są kondycja, wytrzymałość i odpowiednie przygotowanie.
A widoki? No cóż. Tutaj Kaukaz naprawdę nie oszczędza naszych oczu.
Gruzja, jakiej jeszcze nie znacie. Witamy w Tuszetii i Chewsuretii!
Wyobraźcie sobie zielone górskie łąki, po których pasą się setki owiec. Nad nimi wyrastają potężne szczyty Kaukazu, a gdzieś na zboczu widać niewielką kamienną wioskę z charakterystycznymi wieżami.
Tak wygląda Tuszetia.
To jeden z najbardziej odizolowanych regionów Gruzji. Przez większą część roku odcięty od świata, dostępny właściwie tylko w sezonie letnim. Zimą – jedynie helikopterem. Życie toczy się tutaj nieco inaczej niż w Tbilisi czy Batumi. Wciąż ważne są tradycje, pasterstwo, konie i lokalne zwyczaje przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Chewsuretia jest inna od Tuszetii, jest świetnym rozwinięciem naszej trasy. Jeszcze bardziej surowa, skalista, pełna monumentalnych ścian i wąskich dolin. Nazywana krainą poetów uwięzionych wśród skał. Brzmi romantycznie? I słusznie! Podobno według jednej z wersji Chewsurowie są potomkami zagubionych uczestników wyprawy krzyżowej, którzy mieli dotrzeć tu w średniowieczu. Pewne jest to, że Chewsurowie w dziejach Gruzji byli uznawania na najlepszych wojowników, za bitnych, dzielnych, honorowych ludzi.
W obu regionach znajdziemy stare kamienne osady, średniowieczne wieże obronne, kapliczki i miejsca, w których historia miesza się z legendami.
Czasami krajobrazy przypominają sceny z „Władcy Pierścieni”. Tyle że tutaj nie potrzeba żadnych filmowych dekoracji. Wszystko jest prawdziwe. Góry, owce, konie, kamienne wieże i potoki, które czasem trzeba po prostu przejść boso.
Ta wyprawa to również okazja do poznania unikalnej kultury i tradycji górskich regionów. Tuszetia i Chewsuretia to nie tylko uczta dla oczu i wspaniałe krajobrazy każdego dnia. Warto zagłębić się w historię, kulturę i tradycję obu regionów. W obu silne są pogańskie wierzenia. Do Tuszetii nie wolno wwozić wieprzowiny, nie jada się jej na miejscu. To kolejny przejaw synkretyzmu religijnego. Silne są tutaj wpływu judaizmu, islamu, wierzeń pogańskich oraz oczywiście chrześcijaństwa. W Tuszetii najsilniejsze są jednak lokalne wierzenia i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Znajdziemy tu również święta miejsca oraz kapliczki– chati poświęcone najczęściej lokalnym bóstwom chroniącym wieś czy wspólnotę. Wstęp do chati mają tylko mężczyźni. Kobiety mają zakaz wstępu do tego typu miejsc, by nie rozgniewać bogów.
Droga do Omalo. Zanim zacznie się trekking, trzeba przeżyć małą przygodę
Do Omalo, stolicy Tuszetii, nie dojedziecie zwykłą marszrutką. Nie ma tutaj regularnych autobusów czy marszrutek. Powodem jest górska, szutrowa droga, którą najlepiej pokonywać samochodem terenowym i z doświadczonym kierowcą.
Do przejechania z nizin jest niespełna 80 kilometrów. Niby niewiele, ale na tej trasie kilometry liczy się trochę inaczej. Tak naprawdę to z Tbilisi kilka dobrych godzin jazdy po płaskim, a potem serpentyny, przepaście, kamieniste odcinki i widoki, przy których co chwilę chce się zatrzymywać.
Najwyższy punkt trasy to przełęcz Abano – 2826 m n.p.m.
Droga ma opinię jednej z najbardziej niebezpiecznych tras górskich na świecie. Nie będziemy rozstrzygać, czy rzeczywiście zasługuje na takie miano, ale jedno jest pewne: za kierownicą potrzebny jest ktoś, kto jest dobrym kierowcą.
Co jakiś czas mijamy niewielkie kapliczki upamiętniające osoby, które zginęły podczas podróży. Często stoją przy nich butelki alkoholu. To nie przypadek. W Gruzji wznosi się toasty za zmarłych i przodków. Najczęściej do dna, czyli bolomde.
Sama droga to już niezła lekcja kaukaskiego klimatu. A my dopiero zaczynamy!
Pierwsza próba zdobycia Tuszetii. Październik 2011 rok i trasa do Abano Pass
O Tuszetii myśleliśmy od dawna. Przewijała się w rozmowach, na zdjęciach i w podróżniczych planach. W końcu w październiku 2011 roku postanowiliśmy sprawdzić, czy rzeczywiście jest tak piękna, jak mówią.
Był to mój kolejny wyjazd na Kaukaz. Wtedy, w 2011 roku, razem pojechałem z Darkiem, przyjacielem poznanym na studiach na UAM w Poznaniu.
Początkowo mieliśmy zupełnie inny plan na Gruzję. Chcieliśmy odwiedzić zbuntowaną Abchazję, ale nie udało nam się uzyskać pozwolenia na wjazd w urzędzie w Suchumi. Trzeba było więc wymyślić coś innego. A że czasu mieliśmy sporo, a chęci do podróżowania jeszcze więcej, padło na Tuszetię. Trochę przypadkiem, a trochę nie.
Krótko po przylocie w 2011 roku trafiliśmy do Tani, mojej znajomej lekarki z Tbilisi. Dobrej duszy, która przygarnęła mnie i ugościła podczas mojego pierwszego pobytu w Gruzji, w 2005 roku. Właśnie zbliżał się weekend październikowy weekend w 2011 roku. Tania wybierała się na swoją daczę w Lagodechi, miasteczka położonego u stóp Wysokiego Kaukazu, przy granicy z Azerbejdżanem. Spędzała tam chyba każdą wolną chwilę. Razem z nią, jej synem Dimą i Darkiem wsiedliśmy więc do jej żółtego daihatsu i pomknęliśmy jeszcze bardziej na wschód Gruzji. Potem, siedząc sobie przy winie w Lagodechii i przy rosyjskim serialu, zastanawialiśmy się, co dalej.
Ktoś z miejscowych rzucił temat o przepięknej, wciąż mało znanej Tuszetii, krainy gdzieś wysoko w górach, pustej o tej porze roku. Słyszałem i czytałem o niej już wcześniej, więc długo się nie zastanawialiśmy. Mieliśmy czas, żadnych konkretnych planów, a przede wszystkich chęć na wyprawę w nieznany region Gruzji.
Znajomi Gruzini trochę nas studzili.
– Albo wam się uda i zdążycie przed śniegiem, albo dojedziecie co najwyżej pod przełęcz Abano. Wtedy będziecie musieli zawrócić.
Oczywiście uznaliśmy, że spróbujemy. W końcu kto nie ryzykuje, ten nie pije gruzińskiego wina 😉I nie musi zmieniać planów.
Kvemo Alvani, czyli jak czekanie na samochód zamieniło się w degustację
Do Kvemo Alvani, wsi będącej bazą wypadową do Tuszetii, zamieszkaną wraz z okolicą przez Tuszetyńców i Bacbów (jedna z kaukaskich grup etnicznych) dotarliśmy marszrutkami przez Telavi, stolicę regionu Kachetia.
To właśnie stąd można złapać transport w kierunku Tuszetii.
Tyle że był październik. Sezon właściwie się kończył, turystów było niewielu, a znalezienie kilku osób do wspólnego wynajęcia terenówki graniczyło z cudem.
Siedzieliśmy więc w centrum wioski z plecakami i czekaliśmy. Godzina, druga, trzecia… W międzyczasie podziwialiśmy lokalne życie, przejeżdżające bryczki i powozy ciągnięte przez konie oraz osły.
Na szczęście Gruzja ma swoje sposoby na nudę.
Najpierw winem poczęstował nas jeden z mieszkańców. Potem pojawił się Gela, miejscowy biznesmen, właściciel niewielkiego hotelu i stacji benzynowej. Kiedy okazało się, że za rozsądne pieniądze nie znajdziemy już transportu do Omalo przed zmrokiem, Gela zaproponował nam nocleg.
– Nocleg 20 lari od osoby, wino bezpłatnie, ile chcecie – zakomunikował nam Gela.
Po chwili siedzieliśmy już w jego piwniczce – marani, gdzie z dumą zaprezentował swoje zbiory. Niedawno skończyło się winobranie. W beczkach stało, jak twierdził, ze 3,5 tony wina.
– Na potrzeby rodziny i moich gości – rzucił Gela, a my zrobiliśmy wielkie oczy. – Bierzcie wężyk i ściągnijcie sobie wina do baniaka.
Gela był wyraźnie dumny ze swoich zbiorów. Winobranie właśnie się skończyło, a w beczkach stało kilka tysięcy litrów domowego trunku.
Darek dostał zadanie specjalne – po chwili przez wężyk zaczął ściągać wino. Poszło mu całkiem sprawnie. Później odwiedziliśmy jeszcze katedrę Alawerdi, jeden z najważniejszych zabytków Kachetii.
Taki właśnie był nasz pierwszy dzień w drodze do Tuszetii. Trochę przypadkowy, trochę winiarski i bardzo gruziński.
Przełęcz Abano mówi: nie dzisiaj, panowie!
Następnego ranka pogoda nie zachęcała do górskich podróży. Na horyzoncie wisiały deszczowe chmury, a szczyty Kaukazu schowały się za mgłą. Była jednak dobra wiadomość. Mieliśmy kierowcę za rozsądną cenę.
Amiran, czyli gruziński Prometeusz, zgodził się zabrać nas do Omalo. Znalazło się jeszcze dwóch Gruzinów chętnych na wspólną podróż, więc podzieliśmy koszty i wreszcie mogliśmy ruszać. Od razu spojler: Amiran wróci w drugiej części naszego bloga z Tuszetii, w bardzo niespodziewanym momencie.
Ale jesteśmy jeszcze na etapie października 2011 roku. Szybkie zakupy w sklepie. Nasi towarzysze zaopatrzyli się w konserwy rybne, ciastka i wódkę. A my mieliśmy już w głowach pierwsze górskie wędrówki.
Najpierw przedzieraliśmy się przez stada owiec i koni spędzanych z pastwisk w Tuszetii do znacznie cieplejszego rezerwatu Waszlowani (Vashlovani). Zimą panują tam całkiem wysokie temparatury, dlatego stada wędrują właśnie do Waszlowani, by z początkiem wiosny, w maju, wrócić do Tuszetii przez ośnieżone jeszcze drogi. Na łąki i pastwiska.
Jednak im bliżej przełęczy Abano, tym sytuacja robiła się mniej ciekawa. Już dobry kawałek przed przełęczą położoną na wysokości 2826 m n.p.m. droga była zasypana śniegiem.
Łańcuchy na kołach? Były.
Napęd 4×4? Też.
Chęci? Ogromne.
Ale nic nie pomagało. Choć wiemy, że Abano Pass to w sumie ostatnia, najwyższa przeszkoda do pokonania tego dnia, czuliśmy, że za chwilę trzeba będzie znowu zmienić plany. Żaden z samochodów próbujących dostać się do Tuszetii nie był w stanie podjechać.
– Droga zamknięta – oznajmił po rosyjsku nasz kierowca Amiran i dał sygnał do odwrotu. Zrobiliśmy pożegnalne zdjęcia pod przełęczą. Wszędzie biało. W duchu myśleliśmy sobie, ze Tuszetia nam nie ucieknie. Jeszcze tu wrócimy na trekking, tyle że o innej porze roku. Najlepiej latem.
Powrót spod przełęcz Abano do Kvemo Alvani, jak przystało na Gruzję, również miał swoją oprawę. Po drodze zatrzymaliśmy się na skromny obiad. Na stole wylądowały konserwy rybne, chleb, pomidory i rosyjska wódka.
Nasi gruzińscy towarzysze uznali, że skoro wracamy, trzeba wykorzystać zapasy. My też coś tam znaleźliśmy w naszych plecakach.
Tak zakończyła się nasza pierwsza próba dotarcia do Tuszetii. Krótka, nie do końca udana, ale z pewnością niezapomniana.
Osiem lat później wracamy! Tym razem już jako Kavkaz Brothers
Niektóre podróżnicze marzenia potrzebują czasu. W naszym przypadku minęło prawie osiem lat, zanim ponownie ruszyliśmy drogą przez Kvemo Alvani do Omalo.
Tym razem wszystko było już przygotowane. Mieliśmy Kavkaz Brothers, doświadczenie w organizowaniu wyjazdów po Gruzji i grupę ludzi, którzy chcieli przeżyć coś więcej niż standardowe wakacje. Oczywiście prezes Kavkaz Brothers Tomek Groja też znalazł się w ekipie na ten inauguracyjny trekking – dostał pozwolenie na trekking od Nastki i wcale nie musiał negocjować.
A tak na poważnie – wspólnie z Tomkiem uznaliśmy, że Kavkaz Brothers, jeśli chce się rozwijać, powinno mieć Tuszetię i Chewsuretię w swojej ofercie.
Termin wyprawy? Sierpień 2019 roku. Czyli ciepłe gruzińskie lato – dokładnie wtedy, kiedy w Tuszetii jest najlepszy czas na trekking.
W drodze z Telavi do Omalo jechała z nami siedmioosobowa ekipa. Doktor Ola, Gosia zwana później Carycą, Piotrek z Dużym Bickiem, Tomek zwany Prezesem, ja oraz Monika (znana jako Koniara albo Patara Szczurebi) i drugi Tomek (znany jako Zuch), którzy czekali na nas już w Tuszetii.
Kameralna grupa, plecaki, dobre humory i przed nami cały był tydzień wędrówki przez Wielki Kaukaz.
Mamy zatem sierpień 2019 roku. Pełnia lata. Zima w Gruzji zacznie się dopiero za kilka miesięcy. Wiemy, że plany dojazdu do Omalo może nam tym razem pokrzyżować jedynie coś niespodziewanego. Jakaś ulewa, jakieś zalanie drogi czy oberwanie zbocza. W takim przypadku musielibyśmy poczekać na uprzątnięcie drogi.
Ale jesteśmy dobrej myśli. Zaopatrzeni w jedzenie, w ser z bazaru, w dobre napitki w plastikowych butelkach, a przede wszystkim w świetną gruzińską muzykę, ruszyliśmy w kilkugodzinną podróż z Telavi do Omalo.
Bazar w Telavi, czyli robimy zapasy na górską wyprawę
Zanim wsiedliśmy do naszej wesołej terenowej Deliki, trzeba było zrobić zakupy.
Na bazarze w Telavi zaopatrzyliśmy się w warzywa, owoce, kaszę, ryż i inne produkty, które miały nam wystarczyć na kilka dni, a zwłaszcza na dwa noclegi pod namiotami.
Przed nami były właśnie noclegi w gruzińskich gospodarstwach, ale także dwa razy w namiotach. W środkowej części trasy będziemy musieli sami przygotowywać posiłki. Wszystko, co potrzebne, trzeba więc zabrać ze sobą.
W tych górach nie ma supermarketu za rogiem. I całe szczęście!
Gruzińska muzyka, przełęcz Abano i toast za udany początek
W końcu ruszyliśmy. Nasza terenowa Delica dzielnie wspinała się po górskiej drodze, a w środku grała gruzińska muzyka.
Głównym bohaterem naszej playlisty był Niaz Diasamidze. Muzyka tak spodobała się kierowcy, że po dotarciu do Omalo zaczął szukać laptopa, żeby skopiować sobie nasze nagrania.
Atmosferę uzupełniały widoki. Zwłaszcza te powyżej poziomu chmur. Kaukaz wyglądał fantastycznie, a kolejne zakręty tylko potęgowały wrażenie, że wreszcie jesteśmy tam, gdzie chcieliśmy być od dawna.
Na przełęczy Abano zatrzymaliśmy się na zdjęcia i toasty. Tym razem nie musieliśmy zawracać!
Po kilku godzinach dotarliśmy do Omalo. Zrobiło się już późno, był wieczór, nie zdążyliśmy skorzystać z gorących źródeł termalnych, które znajdują się po drodze. Ale kto by się tym przejmował?
Byliśmy w Tuszetii. Po ośmiu latach udało się!
Następnego dnia czekał nas pierwszy dzień trekkingu. Wreszcie można było założyć buty, poprawić plecaki i ruszyć przed siebie.
A to był dopiero początek!
Ciąg dalszy nastąpi. W kolejnym odcinku zabierzemy Was już na właściwy trekking przez Tuszetię i Chewsuretię. Będą góry, przełęcze, kamienne wioski, namioty i krajobrazy, dla których warto przejechać pół Gruzji.
Do zobaczenia na szlaku! Do Tuszetii i Chewsuretii wracaliśmy potem, po 2019 r. prawie co roku. Zapraszamy i Ciebie – na trekking i do czytania kolejnych odcinków naszego bloga o Tuszetii i Chewsuretii.
Kavkaz Brothers – Gruzja to nie tylko wino i chinkali. To również góry, przygoda i Kaukaz, który uzależnia 🙂
Ładowanie nawigacji…