Mangystau w Kazachstanie – marsjańskie krajobrazy, podziemne meczety i ślady pradawnego oceanu

Mangystau w Kazachstanie – marsjańskie krajobrazy, podziemne meczety i ślady pradawnego oceanu

Mangystau to jeden z najbardziej niezwykłych regionów Kazachstanu. Położony na południowym zachodzie kraju, nad Morzem Kaspijskim, znany jest przede wszystkim z ogromnych złóż ropy i gazu. Jednak poza przemysłem kryje się tu świat zupełnie inny – surowy, pustynny i spektakularny krajobraz, który często porównuje się do powierzchni Marsa.

Stolicą regionu jest Aktau, nowoczesne miasto nad Morzem Kaspijskim. Wystarczy jednak wyjechać kilkadziesiąt kilometrów poza jego granice, by znaleźć się w krainie kredowych klifów, solnych pustyń, skalnych kanionów i formacji geologicznych, które powstawały przez miliony lat.

Mangystau jest jednym z najrzadziej zaludnionych regionów Kazachstanu. Nie ma tu dużych rzek ani źródeł słodkiej wody, które sprzyjałyby powstawaniu miast. Są za to bezkresne stepy, pustynie i ślady pradawnego oceanu.

Miliony lat temu cały ten obszar znajdował się na dnie oceanu Tetydy. To właśnie on łączył niegdyś Atlantyk z Oceanem Indyjskim. Kiedy wody zaczęły się cofać, na powierzchni pozostały warstwy kredy, wapienia i minerałów, które dziś tworzą niezwykłe krajobrazy Mangystau. Do dziś w wielu miejscach można znaleźć muszle, zęby prehistorycznych rekinów czy inne skamieniałości – setki kilometrów od morza.

Krajobraz jak z innej planety

To, co najbardziej zachwyca w Mangystau, to jego krajobrazy. Wapienne góry, kredowe klify, doliny pełne kamiennych kul, solne pustkowia i samotne góry wyrastające ze stepu. Nic dziwnego, że wielu podróżników mówi, że to miejsce wygląda tak, jakby kręcono tu sceny do „Diuny” albo „Interstellara”. Po stepach wędrują wielbłądy i dzikie konie, a pomiędzy skałami można spotkać żółwie, skorpiony czy niezwykle płochliwe antylopy sajgi.

Jak zwiedza się Mangystau?

Odległości w regionie są ogromne. Atrakcje rozrzucone są po setkach kilometrów stepów i pustyni. Choć główne drogi są asfaltowe i w bardzo dobrym stanie, większość najpiękniejszych miejsc znajduje się daleko od cywilizacji. Ostatnie kilometry do wielu lokalizacji prowadzą przez step i bezdroża, dlatego Mangystau zwiedza się zazwyczaj samochodami terenowymi. Ze względu na duże odległości najlepiej przeznaczyć na poznanie regionu 3–4 dni. W czasie naszych wypraw podróżujemy z lokalnymi kierowcami i w pełni przygotowanymi samochodami. Zabieramy ze sobą namioty, śpiwory, zapasy wody, jedzenie i wszystko, co potrzebne do noclegów na dziko. W wielu miejscach nie ma internetu ani dokładnych map, dlatego doświadczenie lokalnych przewodników jest tu kluczowe.

Klimat Mangystau

Klimat regionu jest suchy i kontynentalny. Średnia temperatura zimą wynosi około –3 do –4°C, a latem +26 do +27°C, choć w praktyce bywa znacznie cieplej. Opady są rzadkie, a większość z nich pojawia się wiosną. Charakterystyczną cechą Mangystau jest wiatr, który potrafi wiać niemal bez przerwy. Kilka razy w miesiącu zdarzają się także burze pyłowe.

Najpiękniejsze miejsca Mangystau

Bozzhyra – symbol Mangystau

Bozzhyra to najbardziej spektakularne miejsce w całym regionie. Wielu podróżników mówi, że tę lokalizację najlepiej zostawić na sam koniec podróży, bo wszystko, co zobaczy się wcześniej, wydaje się przy niej mniej imponujące. To ogromne uroczysko na zachodnim krańcu płaskowyżu Ustiurt, gdzie z pustyni wyrastają monumentalne wapienne klify i skalne iglice. Nazwa Bozzhyra tłumaczona jest jako „szaro-błękitna dolina”. Klify osiągają nawet 250 metrów wysokości, a w skałach można znaleźć skamieniałości dawnych mieszkańców oceanu Tetydy – muszle, zęby rekinów czy fragmenty roślin morskich. Bozzhyra znajduje się około 270 km od Aktau i jest dziś chronionym parkiem przyrodniczym.

Torysh – dolina kamiennych kul

Jednym z najbardziej tajemniczych miejsc regionu jest Torysh, znane jako Dolina Kul. Na ogromnym obszarze stepu rozsiane są tysiące kamiennych kul o średnicy od 1 do 3 metrów. Wygląda to tak, jakby jakiś gigant rozsypał tu kule do kręgli. Z naukowego punktu widzenia są to konkrecje – formacje mineralne powstające wokół jądra, którym mogła być muszla, ząb rekina lub fragment skały. Powstawały one na dnie oceanu Tetydy nawet 40–60 milionów lat temu.

Tuzbair – solne lustro pustyni

Solonczak Tuzbair to jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc Mangystau. Ogromne pole soli o rozmiarach około 15 × 4 km tworzy białą równinę, nad którą wznoszą się kredowe klify wysokie na ponad 60 metrów. Po deszczu powierzchnia solniska zamienia się w ogromne naturalne lustro, w którym odbija się niebo. W skałach można znaleźć także skamieniałości – między innymi zęby prehistorycznych rekinów i szkielety jeżowców.

Kyzylkup – kanion „tiramisu”

Kyzylkup to jedno z najbardziej kolorowych miejsc Mangystau. Falujące wzgórza zbudowane z naprzemiennych czerwonych i białych warstw skał przypominają warstwy włoskiego deseru tiramisu – stąd popularna nazwa tego miejsca. Czerwony kolor skał pochodzi od związków żelaza, które przez miliony lat osadzały się na dnie oceanu Tetydy. Z pobliskich wzgórz widać charakterystyczną górę Bokty, której sylwetka została przedstawiona na banknocie 1000 tenge.

Airakty – Dolina Zamków

Airakty to grupa wapiennych gór o pionowych ścianach i fantazyjnych formach skalnych przypominających ruiny zamków. Nazwę „Dolina Zamków” nadał temu miejscu ukraiński poeta Taras Szewczenko, który przebywał w Mangystau na zesłaniu w XIX wieku. Skały powstały na dnie oceanu Tetydy, a przez miliony lat wiatr i woda wyrzeźbiły w nich kolumny, wieże i wąwozy.

Sherkala – Lwia Twierdza

Samotna góra Sherkala wyrasta ze stepu niczym ogromna kamienna twierdza. Z jednej strony przypomina śpiącego lwa, z innej ogromną jurtę lub odwróconą misę. Stąd jej nazwa – z perskiego „Lwia Twierdza”. Góra ma około 307 metrów wysokości i przez wieki była prawdopodobnie ważnym punktem orientacyjnym na trasie Wielkiego Jedwabnego Szlaku.

Kokkala – jurajskie kolory ziemi

Uroczysko Kokkala to niewielki wąwóz zbudowany z kolorowych glin i skał pochodzących z okresu jurajskiego. Warstwy skał mają nawet 170–200 milionów lat i zawierają ślady dawnych roślin oraz pozostałości pradawnych lasów.

Podziemny meczet Shakpak-ata

Jednym z najważniejszych zabytków religijnych regionu jest skalny meczet Shakpak-ata. Został wykuty w kredowej skale między X a XIII wiekiem i jest unikalnym przykładem architektury skalnej w Kazachstanie. Przez wieki był miejscem praktyk sufickich, pielgrzymek i duchowych rytuałów. Na ścianach meczetu znajdują się inskrypcje pozostawione przez pielgrzymów z Buchary, Chiwy, Astrachania czy Kazania. Najstarsze z nich mają ponad 300 lat.

Mangystau – podróż na inną planetę

Mangystau to miejsce absolutnie wyjątkowe. Surowe, dzikie, niemal bezludne, ale jednocześnie niezwykle piękne. To kraina, w której można spacerować po dnie pradawnego oceanu, szukać skamieniałości, nocować na stepie pod gwiazdami i oglądać krajobrazy przypominające inną planetę. Jeśli szukasz miejsc, które wciąż pozostają poza masową turystyką – Mangystau jest jednym z najbardziej niezwykłych zakątków Azji Centralnej.